Plas niet op een kwallenbeet
Deze wijdverbreide misvatting die het Rode Kruis graag zou willen ontkrachten
Warm weer aan zee zorgt voor een mooie maar venijnige bezoekers: kwallen. De volkswijsheid zegt dat je op een kwallenbeet moet plassen om de pijn te verlichten. Maar klopt dat wel?
"Ik herinner het me nog helder. We waren met de hele familie naar het strand getrokken en ik probeerde een vlieger op te laten door heen en weer te rennen langs de waterkant. Vooruit kijken deed ik niet, al zeker niet naar mijn voeten. En zo trapte ik op een kwal."
Van vliegeren is er die dag niet veel meer in huis gekomen. Mijn vader had niet veel medelijden. "Je moet maar kijken waar je loopt." Mijn moeder probeerde me toch te troosten, terwijl nonkel Roland wijze raad gaf. "Je moet erop plassen", wist hij, "dan gaat de pijn voorbij."
Wie ooit in aanraking kwam met een kwal, weet dat dat erg vervelend is. Je huid zwelt op, wordt rood, begint als een gek te jeuken en soms doet het (over je hele lichaam) pijn. Moet je er dan op plassen, zoals nonkel Roland voorstelde? "In urine zit namelijk ammoniak", aldus de wijze oom, "en dat verlicht de pijn van een kwallenbeet."
Wat is een kwallenbeet?
Eerst en vooral: kwallen bijten niet. We spreken wel van een kwallenbeet, maar het zijn de tentakels van de kwal die de irritatie veroorzaken. Op die tentakels zitten netelcellen, die bij aanraking kleine gifpijltjes afschieten. Die komen in de huid terecht en veroorzaken rode, pijnlijke bultjes. Het lijkt een beetje op wat er gebeurt als je in contact komt met brandnetels.
De pijn kan vrij intens zijn, afhankelijk van waar de kwal je geraakt heeft en met welke soort kwal je in aanraking bent gekomen. Aan onze kustlijn komen geen dodelijke soorten voor, maar in de tropen wel. De giftigste kwal ter wereld is de Australische zeewesp. Die kan dodelijk zijn voor de mens. Hij heeft zelfs voldoende gif om wel zestig volwassenen te doden.
Weetjes over kwallenbeten
- Het zijn eigenlijk geen beten, maar eerder een huidreactie die ontstaat bij aanraking van de tentakels.
- Minuscule gifpijltjes komen in de huid terecht en veroorzaken daar rode, pijnlijke bultjes.
- Aan de Belgische kust vind je geen dodelijke soorten, maar elders ter wereld wel.
Wat doe je ertegen?
Als je in zee zwemt, heb je geen EHBO-materiaal bij de hand. Om de felle pijn zo vlug mogelijk te verlichten, wordt soms geadviseerd om erop te plassen. "Niet doen", zeggen ze bij het Rode Kruis Vlaanderen. "Plas vooral niet op een kwallenbeet, want het zuur in urine kan de pijn net versterken."
Toch blijft deze volkswijsheid hardnekkig bestaan. Enkele decennia geleden werd ze nog aangewakkerd door een aflevering van de succesvolle tv-serie Friends. In de aflevering ‘The one with the Jellyfish’ werd Monica gestoken door een kwal. Joey lost het op door op haar te plassen, wat artsen overal ter wereld de wenkbrauwen deed fronsen. Dat doe je dus beter niet.
Vertrouw niet op fabeltjes
- Plas nooit op een kwallenbeet, dat maakt de pijn alleen maar erger.
- Deze volkswijsheid blijft wijdverspreid, maar berust niet op waarheid.
- Spoel liever de wonde met zeewater en zoek een strandhulppost.
Wat kan je wel doen? 
Eerst en vooral: raak de plek waar je gestoken bent niet aan. Wrijf er ook niet over, ook niet met zand. Spoel de wonde zo snel mogelijk met zeewater. Dat helpt om de gifstoffen te neutraliseren en de gifpijltjes te verwijderen. Let op: zoet water kan de pijn verergeren. Haast je dan naar een strandhulppost.
Eerste hulp bij kwallenbeten
- Raak de plek niet aan.
- Spoel de wonde zo snel mogelijk met zeewater
- Gebruik geen zoet water, dat kan de pijn erger maken
- Haast je naar een strandhulppost.
Redder in nood
Bij de strandhulppost zal de helper van dienst je wonde zo’n twintig tot dertig minuten onderdompelen in warm water. Liefst zelfs zo warm mogelijk, maar uiteraard niet te heet. Je wil immers geen brandwonde boven op je kwallenbeet.
Is er geen warm water? Dan kan koelen verlichting brengen. Gebruik daarvoor ijsblokjes in een zakje water of een koelzakje.
Pijn verlichten met warm water
- De warmte helpt om de pijn te bestrijden, idealiter gedurende 20 à 30 minuten.
- Het water moet zo warm mogelijk zijn, maar niet tot brandens toe.
- Bij gebrek aan warm water, kan koude ook pijnverlichtend werken.
Helpt azijn?
Vaak lees je dat azijn kan helpen om het gif tegen te gaan. Aan de Belgische kust kom je met dat advies niet ver, want azijn werkt niet op de soorten die daar voorkomen. Die soorten hebben trouwens heerlijke namen zoals oorkwal, zeepaddenstoel, Japanse kruiskwal, kompaskwal, gele haarkwal en blauwe haarkwal. Gebruik dus geen azijn als je gestoken bent aan de Noordzee door een van deze beestjes.
Zeker niet doen bij een kwallenbeet
- Plassen op de wonde
- Azijn op de wonde deppen
- Wrijven over de wonde
Bel eventueel 112
Soms blijft het niet bij rode bultjes. Sommige mensen krijgen na een kwallenbeet moeite om te ademen of hartritmestoornissen. Misschien hebben ze moeite met slikken of moeten ze overgeven. Aarzel dan niet: bel onmiddellijk 112 en vraag om hulp. Een slachtoffer dat allergisch is, kan zelfs in shock gaan.
Alarmsignalen
Bel onmiddellijk de hulpdiensten als een persoon na een kwallenbeet
- moeite heeft met ademen
- hartritmestoornissen krijgt
- moeite heeft met slikken
- moet overgeven
Wat je zeker niet moet doen, is wat mijn vader deed: je woede afreageren op de dode, aangespoelde kwal door er een trap op te geven. Ook die kunnen namelijk nog steken, ontdekte hij. Raak ze dus niet aan.
